در جهان صنعتی امروز، بسیاری از کارگران و کارکنان ناچار هستند، که خود را با شرایطی نامناسب، که محیط و ابزار مورد استفاده بر آنها تحمیل میکند، متناسب سازند و با محدودیتهای ایجاد شده، بهگونهای کنار آیند. پیامد چنین مصالحه ای میتواند بسیار وخیم بوده و بر زندگی فرد، تندرستی، ایمنی و بهره وری اثری نامطلوب داشته باشد. در چنین وضعیتی، انسان از نظر جسمانی یا روانی با نوع کار یا تجهیزاتی که مورد استفاده قرار میدهد و یا در محیطی که در آن زندگی کرده یا به کار میپردازد، تناسبی ندارد. نبود تناسب جسمی، ناراحتیهای جسمانی را سبب میشود، که میتوان به یكی از آنها یعنی اختلالات اسكلتی- عضلانی اشاره کرد، که از جمله شایعترین عوارض ناشی از کار در جوامع امروزی هستند. بر پایه آمار موجود، نزدیک به  18درصد از کل بیماریهای ناشی از کار را آسیبهای تجمعی تشكیل میدهند که در اثر عوامل فیزیكی یا مكانیكی ایجاد میشوند و خود نوعی از ناراحتیهای اسكلتی – ماهیچهای انگاشته میشوند.


اختلالات اسكلتی- عضلانی مرتبط با کار

اختلالات اسكلتی- عضلانی مرتبط با کار یا WMSDsعمده ترین عامل از دست رفتن زمان کار، افزایش هزینهها و آسیبهای انسانی نیروی کار به شمار میآید و یكی از بزرگترین معضلات بهداشت حرفه ای در کشورهای صنعتی است. تحقیقات نشان داده اند که احساس درد و ناراحتی در قسمتهای گوناگون دستگاه اسكلتی- عضلانی از مشكلات عمده در محیطهای کار است به طوریکه علت اصلی غیبتها را تشكیل میدهند. امروزه در بسیاری
از کشورها پیشگیری از  WMSDsبه صورت یک ضرورت و اولویت ملی در آمده است. شاید بتوان در این باره گفت که شیوع و بروز  WMSDs در کشورهای در حال توسعه صنعتی از جمله ایران از حدت و شدت بیشتری برخوردار است، زیرا روند مكانیزاسیون و اتوماسیون در کشورهای پیشرفته تا حدی فشار حاصل از فعالیتهای فیزیكی را بر فرد کاهش داده و ریسک فاکتورهای  WMSDsرا حذف یا کنترل نموده است. اما در کشورهای در حال توسعه صنعتی که هنوز بسیاری از فعالیتها به صورت دستی و با استفاده از قوای جسمانی کارگر و به شكل سنتی انجام میشوند، کارگران در معرض ریسک فاکتورهای بیومكانیكی و سایر عوامل کمک کننده به وقوع  MSDs قرار دارند و طبیعی است که تحت چنین شرایطی  MSDsاز شیوع، بروز و شدت بیشتری برخوردار باشد.

پوسچر یا وضعیت بدن هنگام کار

پوسچر به صورت وضعیت استقرار اعضا و اندامهای مختلف بدن در فضا تعریف میشود. برای اینكه فرد بتواند حالت خود را در طول زمان حفظ کند، عضلات او باید هرگونه نیروی خارجی وارده بر بدن و در برخی موارد کششهای درونی را خنثی کنند. چنین فعالیت عضلانی تحت عنوان "فشار وضعیتی شناخته میشود. تمام محققان در این نكته توافق دارند که بهترین پوسچر، پوسچری است که در آن کمترین فشار وضعیتی بر بدن تحمیل میشود و این حالت زمانی محقق میشود که اندامها و مفصلهای بدن در میانهی دامنه ی حرکتی خود قرار
گیرند. در صورت ادامه فشار وضعیتی حالت به تنش وضعیتی تغییر پیدا می کند و این تنش منجر به بروز اختلالات اسکلتی و عضلانی در فرد میشود.
 

ارزیابی پوسچر یا ارزیابی وضعیت ارگونومی هنگام کار

مطالعات زیادی که در زمینه ارگونومی انجام شـده اسـت ارتبـاطـی مستقیـم بیـن پوسـچر نامطلوب و علائم  MSDs را اثبات کرده اند. افزون بر آن، همانگونه که بهبود پوسچر بر ارتقاء سلامت، کاهش استرس و کاهش ناراحتی هنگام کار مؤثر است، از نظر راندمان کار و عملكرد شغلی نیز عاملی پراهمیت دانسته میشود. هم اکنون، در بسیاری از شیوههای ارزیابی مواجههی کارگر با ریسک فاکتورهای ،WMSDs پوسچر فرد هنگام کار مورد مطالعه و بررسی قرار میگیرد و بر اساس آن میزان خطر وقوع آسیب تعیین میشود و شیوه های بهبود شرایط کار به منظور حذف پوسچر نامطلوب و در نتیجه کاهش خطر بروز اختلالات اسكلتی- عضلانی ارائه میشود. شیوه های مشاهدهای نظیر
REBA ،RULA و  QEC همه بر پایه ی ارزیابی پوسچر فرد هنگام کار استوارند و توصیه هایی جهت بهبود آن ارائه میکنند. تا زمانی که اقدامهای اصلاحی جهت بهبود پوسچر صورت نگیرد، اثرات سوء آن بر بدن ادامه داشته و فشارهای وضعیتی بر فرد وارد شده و احتمال بروز  WMSDs بالا خواهد بود. بنابراین، ضروری است که سریعاً علائم  WMSDs تشخیص داده شوند و پوسچر کار مورد ارزیابی قرار گیرد و در صورت نیاز اقـدامهـایی جهت اصلاح آن
انجام پذیرد. مطالعات نشان داده اند که پوسچر مطلوب و صحیـح بـر دستـگاه اسكـلتـی- عـضلانـی فـرد اثـر مثبـت داشتـه و بـاعـث بهبـود عملـكرد فـرد و کـاهـش آسیـبهـا و حـوادث شـغلی در محیـط کـار مـیشـود. در زیر به شرح شیوه های  QEC ،REBA ،RULAو  ROSA که از جمله پرکاربردترین روشهای عملیاتی ارزیابی پوسچر و ریسک ابتلا به اختلالات اسكلتی- عضلانی در محیط کار میباشد و در کتاب حدود مجاز مواجهه شغلی مورد استفاده و تأکید قرار گرفته است پرداخته میشود.

روش های بسیاری برای بررسی وضعیت پوسچر ارگونومی وجود دارد که در ادامه به برخی از رایج ترین آنها که مورد تایید مرکز سلامت محیط و کار نیز می باشند می پردازیم.

ارزیابی پوسچر به روش ROSA

روش ارزیابی   ROSA ( ارزیابی سریع تنش دفتری) ، از جمله روشهای قلم- کاغذی است که چک لیسـتی را برای کمی سـازی تماس با ریسک فاکتورهای ارگونومیک موجود در محیط های کار دفتری مهیا میکند. این روش بر پایه تهیه عكس طراحی شده است. در این روش، مانند روش  RULA و  REBA بعد از نمونه برداری (تهیه عكس) و تكمیل چک لیست، از چارت های امتیاز دهی به منظور تعیین سـطح اولویت اقدام اصـلاحی اسـتفاده میشـود. در روش
ROSA فرد واکاوگر باید پوسـچرهایی را که مورد مشاهده قرار میدهد، انتخاب و دوره هایی (طول مدت زمان اســتفاده از وســایل موجود در محیط کار) را که به وســیله افراد ارزیابی شـــونـده گزارش میشـــونـد، ثبـت نماید. در واقع این روش یک ابزار غربالگری به منظور شناسایی و تعیین نواحی دارای اولویت در محیط های کاری دفتری مهیا می سازد.

روند ارزیابی به شیوه ROSA

روش کـار در این شـــیوه به این صـــورت میباشـــد که واکاوگر، کاربر را حین انجام کار با کامپیوتر مورد مشاهده قرار داده و چک لیست مربوطه را در مورد وی تكمیل میکند. در چک لیســت  ROSA ســه بخش کلی ( B ،Aو C ) وجود دارد. بخش  A اطلاعاتی در مورد صـندلی ارائه میدهد که مواردی از قبیل ارتفاع و عمق نشـسـتنگاه، ارتفاع دسته صندلی و پشــتی صــندلی را شــامل میشــود. بخش  B اطلاعاتی در مورد مانیتور و تلفن و بخش ،C
اطلاعات مربوط به موس و صفحه کلید را به دست میدهد. پس از تكمیل بخشهای مختلف چک لیسـت  با استفاده از چارتهای مربوطه امتیاز مربوط به هر بخش محاسبه و در نهایت امتیاز نهایی  ROSA به دست می آید. ســپس این امتیاز (امتیاز نهایی  ) ROSA در یكی از دو ســـطح اولویت اقدام اصـــلاحی قرار خواهد گرفت. در ادامه فایل آموزشی ROSA را می توانید دانلود کنید.


دانلود ارزیابی پوسچر به روش ROSA