اهمیت مدیریت ایمنی فرایند

 در صنايع هوايی يكی از مشكلات مهم ايمنی، آسيبهای عضلانی و كمری باربرها ناشی از بلند كردن و حمل چمدان
مسافران است این بخش در واقع ایمنی فردی می باشد. هیچ شرکت هواپیمایی البته تصور نمی كند كه كاهش اين نوع حوادث می تواند ايمنی پرواز را بهبود ببخشد.

همه خطرات عواقب و تبعات يكسانی ندارند. خطرات شغلی و فردی مانند ليز خوردن ها ، سقوط ها ، بريدگی ها و تصادفات رانندگی معمولا يك نفر را تحت تاثير قرار می دهد. در حاليكه خطرات مربوط به فرايند ممكن است حوادث بزرگی مانند انتشار مواد خطرناك ، آتش سوزی ها ، انفجارات و يا تركيبی از آنها را سبب شوند. حوادث فرايندی ممكن است تبعات فاجعه آميزتری از جمله مجروح شدن و فوت افراد توام با خسارات قابل توجه به تأسيسات و محيط زيست را بدنبال داشته باشد. اينگونه حوادث نه تنها به افراد شاغل در تأسيسات ، بلكه احتمالا به عامه مردم كه در مجاورت اين تاسيسات زندگي مي كنند آسيب مي رساند.

ایمنی فردی مترادف ایمنی فرایند نیست

 عملكرد مناسب و خوب یک سازمان  در ايمنی فردی ، لزوما ايمنی فرايند راتضمين نمی كند. ايمني فرايند با عملكرد مناسب نيازمند درك كامل تمامی افراد از خطرات مواد شيميايی است كه در چرخه توليد ، ذخيره و ساير عمليات بهره برداری مورد استفاده قرار می گيرد. شاخصهای سنتی و متداول مانند ضريب حوادث ، ضريب روزهای از دست رفته و يا تعداد روزهای تلف شده ناشي از حوادث معيار مناسبیي جهت ارزيابي ايمنی فرايند نمی باشند.

اگر چه  پارامترهای مشتركی مانند فرهنگ ايمنی و انضباط عملياتی بر هر دو نوع ایمنی اعم از ايمني فرآيند و يا ايمنی شغلی ( فردی ) تاثير گذار هستند، به عنوان مثال اگر حوادث افزايش يابد شما بايستی به عنوان مسئول ایمنی و بهداشت حرفه ای سازمان  نگران برنامه های ايمنی فرآيند خود نيز باشيد. اما مراقب باشيد پائين بودن ميزان حوادث به هيچ عنوان دال بر موثر بودن برنامه های ايمنی فرآيند شما نمی باشد.برای بررسی عملکرد سازمان در حوزه ایمنی فرایند از  شاخص های Lagging , Leading می توان بهره گرفت.

اهداف PSM یا سیستم مدیریت ایمنی فرایند

 سیستم مدیریت ایمنی فرایند بنا به نوع صنعت می تواند دارای اهداف متعددی باشند که برخی از آنها عبارتند از

  • حفظ و توسعه صحیح اطلاعات ایمنی و مربوط به فرآیند سازمان که شامل اطلاعات مواد مورد استفاه، فرآیندهای سازمانی، تجهیزات و غیره می باشد. ضروری است این اطلاعات دائما بررسی و نقاط ضعف آن شناسایی شوند.
  • استقرار سیستم مدیریت ریسک پیشگیرانه محیط کار جهت کنترل رویدادها  
  • جلب مشارکت فعال کارکنان در حوزه ایمنی
  • استقرار رویکرد سیستمی به ایمنی در سازمان و استقرار برنامه تضمین کیفیت
  • برگزاری آموزش ها متناسب با برنامه مدیریت ریسک

بوپال! رویدادی غم انگیز

سوم دسامبر 1984 بوپال هند درست بعد از نيمه شب بود. در تاسيسات يونيون كار بايد هند وقايعي اتفاق افتاد كه منجر به آزاد شدن تقريبا 40 تن گاز متيل ايزوسيانيدگردید. عواقب اين حادثه بسيار وخيم بود و بر اساس گزارش دولت هند بيش از 3800 نفر در دم جان باختند و هزاران نفر مجروح شدند.

این رویداد غم انگیز نقطه عطفی براي شروع سيستم ايمني فرآيند بود و بيش از هر حادثه ديگری در تاريخ صنايع شيميايی نشان داد  كه چرا سيستم ايمني در هنگام حمل و نقل مواد شيميايي اهميت دارد.

اكثر متخصصاني كه حادثه را مورد بررسی قرار دادند علت اساسی اين حادثه را ورود مقادير زيادي آب به مخازن
متیل ایزوسیانید اعلام كردند. آب با ماده خطرناک متیل ایزو سینایند واکنش داشته و سبب افزايش درجه حرارت و
فشار شده است و سيستم های ايمني موجود در کارخانه  نتوانستند از اين واقعه پيشگيري نمايند و در نهایت با آزاد شدن گاز در محیط کارخانه رویداد رخ داد.

اقدامات ایمنی برای جلوگیری از فاجعه بوپال چه می تواند باشد؟

همیشه برای بدترین سناریو فاجعه آمیز در صنعت خود آماده باشید و از عملکرد صحیح راهکارهای حفاظتی و ایمنی اطمینان حاصل نمایید.

از خطرات واكنش پذيري تمامي مواد در صنعت  خود آگاه باشيد. MSDS مواد را تدوین و به نیروهای سازمان آموزش دهید به عنوان مثال  اگر ماده اي با آب واكنش پذير است ، در هنگام شست و شوی تعميراتی احتياط نمائيد قبل از استفاده از  هواي فشرده  دقت کنید ممكن است داراي آب هم چگال با هوا باشد. قبل از استفاده از هواي واحد اطمينان حاصل كنيد كه عاري از آب باشد.
با دستورالعملها و اقدامات اضطراری در هنگام افزايش ناگهانی فشار و يا دما در مخازن  مواد شیمیایی  آشنایی باشيد، بخصوص اگر اين مخازن محتوی مواد واكنش پذير است. سناریوهای مانور شرایط اضطراری تدوین و در بازه های زمانی منظم آن را تمرین کنید.

تجهیزات بحرانی و حیاتی ایمنی همواره باید عملیاتی باشند

در سال  1999 خاموشی در بخشی از  یک واحد صنعتی  با افزايش فشار بيش از حد در چندين ظروف تحت فشار حاوی  اكسيد آلومينيوم مواجهه گردید. اين افزايش فشار سبب پارگی ظروف تحت فشار در اثر پديدۀ  BLEVE ( انفجار ناشی از افزایش فشار بخار حاصل از جوشیدن مایع) موجِ انفجاری ایجاد و رها شدن سدیم هیدروکسید ( سود سوز آور )   29نفر مجروح شدند، كه تعدادي دچار مصدوميت دائم گرديدند. خسارت مالی به اندازۀ ده ها ميليون دلار بود و خوشبختانه مرگ و مير نداشت.
در اين واحد به منظور جلوگيری از توقف و حفظ توليد، از كار انداختن تجهيزات حفاظتي امري معمول بود. نوع
فرآيند و احتمال سفت شده دوغاب دلیلی بود كه كاركنان اين واحد برای از کار انداختن سیستم های ایمنی ارائه می داند. وقتي برق بخشی از واحد قطع شد، فشار سيستم افزايش يافت. بنابراين از آنجائيكه سيستم  های حفاظتی غیر عملیاتی بودند در نهایت فشار سيستم به مرحله ناايمن افزايش يافته و رویداد رخ داده است.

ایمنی فرایند لایه های مختلفی دارد و باید از عملیاتی بودن تمام قسمت ها اطمینان حاصل نمود.


همانگونه که می دانید مدیریت ایمنی فرایند بحث بسیار مفصلی می باشد که قطعا در یک مقاله به تمام ابعاد آن نمی توان پرداخت، در مقالات بعدی موارد بیشتری از این بخش مهم مورد بررسی قرار خواهد گرفت در عین حال در صورت نیاز به مشاوره درپیاده سازی سیستم مدیریت ایمنی فرایند در صنعت خود نیاز به راهنمایی دارید می توانید با تیم آرتا و خطوط ویژه ما به شماره 02191017102 در تماس باشید.