مطابق با آخرین آمار رسمی اعلامی وزارت کار در سال 1399 تعداد 9587 حادثه شغلی در محیط کار ثبت شده است که میزان 97.1 درصد این حوادث سهم مردان و 2.9 درصد سهم زنان می باشد. در این بین متاسفانه آمار فوت 751 نفر مرتبط با حوادث ناشی از کار می باشد. بررسی حادثه ركنی اساسی در تامین  ايمنی و كنترل ضرر و زيان محسوب مي گردد، به طوري كه بدون داشتن گزارش كاملي از زيان های حادثه و بررسی جامع اين زيان ها، مسوولين و مديران نمی توانند آگاهی صحيحی از دامنه و يا ميزان شرايطی كه راندمان تشكيلات اقتصادی شان را تقليل می دهد، داشته باشند.

تعریف حادثه ناشی از کار

مطابق ماده 60 قانون تامین اجتماعی حوادث ناشی از کار حوادثی است که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد مقصود از حین انجام وظیفه تمام اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمان ها و محوطه آن مشغول کار باشد و یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه عهده دار انجام ماموریتی باشد اوقات مراجعه به درمانگاه و یا بیمارستان و یا برای معالجات درمانی و توانبخشی و اوقات رفت و برگشت بیمه شده از منزل به کارگاه جز اوقات انجام وظیفه محسوب می گردد مشروط بر اینکه درزمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد حوادثی که برای بیمه شده حین اقدام برای نجات سایر بیمه شدگان و مساعدت به آنان اتفاق می افتد حادثه ناشی از کار محسوب می شود. مطابق با این تعاریف رخ دادن حادثه حین ماموریت برای نیروی کار مشمول این قانون می باشد.

از نگاه ایمنی و بهداشت حرفه ای حادثه "عبارت است از هر رویداد برنامه ریزی نشده که منجر به آسيب کارکنان، از دست رفتن منابع و حاملهای انرژی، صدمه به تجهيزات/ تأسيسات و یا محيط زیست گردد "

علل رخ دادن حادثه

متخصصین برای بررسی و تجزیه و تحلیل حوادث تکنیک های گوناگونی ابداع نمودند و قصد ما در این مقاله بررسی این روش ها نمی باشد زیرا کاربرد هر کدام از روش های بررسی حوادث، به نوع حادثه، اطلاعات در دسترس، محدودیت ها، زمان حادثه و...وابسته می باشد. تنها ما در این بخش به علل  می پردازیم.

  • علت مستقيم حادثه: انتشار انرژی یا ماده خطرناك  هست. به عبارت دیگر، علت مستقيم عبارت است از انرژی یا ماده خطرناکي که در  زمان حادثه آزادشده است.
  •  علل غيرمستقيم حادثه : علل غيرمستقيم رویدادها  یا شرایطی می باشند که به تنهایی سبب وقوع حادثه نمي شوند، اما احتمال وقوع   آن را افزایش مي دهند، علل زمينه ای زمينه ساز علل غير مستقيم حادثه هستند و به دو دسته فاکتور های شغلی و انسانی تقسيم ميشوند.
  •  علل ریشه ای حادثه علل ریشه ای عللی می باشند  که در صورت اصلاح سبب پيشگيری از وقوع مجدد آن حادثه و حوادث مشابه ميگردند.  آنها ممکن است شامل چندین علت زمينهای و غيرمستقيم باشند.

مسئولیت قانونی و کیفری حوادث ناشی از کار

مطابق با نظر اداره کل بازرسی کار کار مسئولیت کیفری حادثه، حسب نظر بازرسان کار یا کارشناسان رسمی دادگستری و بر اساس رأی قضایی بر عهده مقصر یا مقصرین حادثه است. حسب ماده 95 قانون کار مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار بر عهده کارفرما یا مسئولین واحدهای موضوع ذکر شده در ماده 85 این قانون خواهد بود. هر گاه بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسئولین واحد، حادثه ای رخ دهد، شخص کارفرما یا مسئول مذکور از نظر کیفری و حقوقی و نیز مجازات های مندرج در این قانون مسئول است .

به استناد به مواد قانونی 65 تأمین اجتماعی و 95 قانون کار کارفرما مکلف است اقدامات اولیه لازم را برای جلوگیری از تشدید وضع حادثه دیده به عمل آورد و  کلیه حوادث ناشی از کار را در دفتر ویژه ای که فرم آن از طریق وزارت کار و امور اجتماعی اعلام می گردد ثبت و مراتب را سریعا به صورت کتبی به اطلاع اداره کار و امور اجتماعی محل برسانند.

مدت قانونی گزارش حادثه به سازمان تامین اجتماعی 3 روز کاری می باشد.

تجزیه و تحلیل سیستماتیک رویدادهای ناشی از کار

ما در تجزیه و تحلیل حوادث ناشی از کار دو رویکرد داریم یکی رويکرد منفعل دیگری رویکرد سیسستمی، در رویکرد ایمنی صنعت/ کارگاه فاقد روش نظام مند مهندسی و مديريتي در زمينه ايمني براي تجزيه و تحليل شرايط محيط کار به منظور سنجش پتانسيل های ايجاد کننده حوادث و مديريت بر اين شرايط مي باشند. عدم استفاده از یک روش مبتنی بر سیستم منجر به انفعالی عمل کردن، تحميل خسارات فراوان به اقتصاد سازمان، کم اثر بودن و عدم تضمين براي اجتناب از وقوع حوادث مشابه در آينده مي شود.جهت ریشه یابی علل وقوع حوادث و پیشگیری از بروز مجدد آنها نیاز به استفاده از روش یا روش هایی علمی داریم تا ضمن شناسایی و تحلیل علل اولیه و ریشه ای حوادث، گامی اساسی جهت کنترل اصولی آن ها برداشته شود.


تجزیه و تحلیل حوادث به روش استخوان ماهی یا Ishikawa

تجزیه و تحلیل رویداد به روش دکتر Ishikawa ، به دليل بهره گيری از يک رويکرد نظام مند و سيستماتيک، ابزار مناسبي براي بررسي و تجزيه و تحليل علل بروز حوادث به شمار مي رود. اين روش به دليل شباهت بسيار آن
به استخوان ماهی، بيشتر به نام استخوان ماهي معروف است. با به کارگيري اين روش میتوان با رويکرد ارتباط علت و معلول، مشکلات را به صورت سيستماتيک تشريح نمود. هدف اصلی اين روش تقسيم کردن مشکل به چند علت اصلي می باشد تا بر اساس آن علل ريشه ای مشکل با روشی ساختار مند و غير پيچيده شناسايی شوند.

شما کارفرمایان گرامی می توانید در صورت نیاز به تجزیه و تحلیل حوادث یا با تیم آرتا در تماس باشید یا با تکمیل فرم درخواست خدمات منتظر تماس کارشناسان ما باشید.

نحوه درخواست بررسی حوادث ناشی از کار چگونه می باشد

  • مراجعه حادثه دیده و یا اولیای دم به مراجع قضایی انتظامی برای طرح شکوائیه یا دادخواست
  • بررسی شکوائیه حادثه دیده یا اولیای دم توسط مقام قضایی و انتظامی.
  • مراجعه حادثه دیده یا اولیای دم به کلانتری جهت تشکیل پرونده و اخذ نظریه از ادارات کار و امور اجتماعی و پزشکی قانونی
  • مراجعه حادثه دیده به واحد بازرسی کار اداره کل کار و امور اجتماعی استان یا اداره شهرستان و ارائه نامه کلانتری جهت مطالعه پرونده و بررسی صحنه حادثه و ثبت اظهارات شهود به منظور تهیه گزارش حادثه توسط بازرس کار
  • تحویل گزارش حادثه از سوی اداره کل کار و امور اجتماعی استان یا اداره شهرستان به کلانتری، به منظور ارجاع به مرجع قضایی برای ابلاغ نظریه بازرس کار به اصحاب پرونده وصدور رای.

کارفرما باید چه الزاماتی را رعایت کند تا در صورت بروز حادثه ناشی از کار مقصر نباشد؟

کارفرمایان  کارگاه هایی که تحت پوشش  ماده 85 قانون کار قرار می گیرند موظف هستند مطابق با قانون بر اساس مصوبات شورای عالی حفاظت فنی برای تامین حفاظت و سلامت و بهداشت کارگران در محیط کار ، تجهیزات حفاظت فردی و امکانات  لازم برای کار ایمن را تهیه و در اختیار نیروی کار قرار داده و آموزش های متناسب نیز به آنها ارائه نماید و در خصوص رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی ( ایمنی و بهداشت حرفه ای ) نظارت کافی نمایند . نیروی کار مستقر در کارگاه  نیز موظف به استفاده و نگهداری از تجهیزات حفاظت فردی و بهداشتی فردی و اجرای دستورالعمل های مربوط به کارگاه می باشند، چنانچه موارد فوق توسط کارفرمایان به نحو مثبت و مطلوبی انجام گردد در صورت وقوع حادثه مقصر نخواهند بود.