تنش های حرارتی ( استرس سرمایی، گرمایی )

از آنجایی که توجه به مسائل محیط کار کارگران و ایجاد یك محیط کار ایمـن و مناسـب و راحت برای ایشان، همیشه از جمله بزرگترین اهداف علم بهداشـت حرفـه ای بـوده اسـت توجه به مسئله شرایط جوی محیط کار نیز به عنوان یكی از عوامل فیزیكی محـیط کـار در اولویت برنامه های مسئولین و متخصصین بهداشت حرفه ای قرار می گیرد. از آنجا که استرس گرمایی و سـرمایی باعـث بیمـاریهـا و اختلالات خفیـف، متوسـط تـا شوکهای گرمایی در کارگران میشود و در بعضی موارد از کار افتـادگی کـارگر و غیبت از کار را سبب می گردند و همچنین باعث  اشتباه در عملكرد از لحـاظ ایمنـی شـده و حـوادث جبران ناپذیری را به وجود می آورند. لزوم تدوین دستورالعمل در زمینه نحوه ارزیابی و پیرو آن اتخاذ مناسبترین شیوه کنترلی ضروری می باشد.

جنبه های قانونی در ارتباط با کنترل عوامل زیان آور محیط کار

موضوع پایشهای محیطی و زیستی در مورد عوامل بیماری زا و زیان آور محیط کار به طـور کامل از سوی قوانین کار و تأمین اجتماعی در کشورمان مورد حمایـت قـرار مـی گیـرد. در موارد  92 ، 85 و  95 قانون کار و  88 و  91 قانون تـأمین اجتمـاعی بـه صـورت مسـتقیم و غیر مستقیم این حمایتها دیده میشود. موضوع شرایط جوی و استرسهای حرارتی نیز بـه عنوان یكی از عوامل زیان آور در زمره پوشش حمایتی این قوانین قرار می گیرد.

عوارض بهداشتی ناشی از تنش های حرارتی

 تغییرات بسیار زیاد دما و یا افزایش بیش از حد زمـان مواجهـه بـا شـرایط جـوی نامساعد، می تواند سبب ایجاد یکسری مشكلات بهداشتی و سلامتی ناشی از شرایط نامساعد جـوی شود که برخی از مهمترین آنها عبارتند از

عوارض ناشی از گرما

برخی از عوارض ناشی از افزایش درجه حرارت بر اسـاس وخامـت بـه صورت زیر بیان می شوند:

  • سوختگی پوست
  • جوش های گرمایی
  • ضعف گرمایی
  • کرامپ گرمایی
  • گرما زدگی ( این مورد فوریتی پزشکی می باشد و تهدید کننده حیات محسوب می شود )

عوارض ناشی از سرما

برخی از عوارض ناشی از کاهش درجه حرارت براساس وخامت به صورت زیر بیان می شود.

  • کهیر
  • سرخی
  • سرمازدگی

عوارض ایمنی ناشی از تنش های حرارتی

در واقع هدف اول و اساسی ما در مطالعه شرایط جـوی محـیط کـار، پـی بـردن بـه تـأثیر استرسهای جوی در افزایش ضریب خطا و حادثه آفرینی است. ایـن اسـترسهـای جـوی، ابتدا مقدمات تغییرات و تأثیرات فیزیولوژیكی را فراهم می کنند و این تغییـرات بـه صـورت تدریجی افزایش مییابد، بنابراین تغییرات ایجـاد شـده بلافاصـله موجـب بـه وجـود آمـدن بیماریها و گرمازدگی و... نمی شوند، بلكه تغییرات ایجاد شده باعث خطای انسانی می شوند.

یعنی حتی کوچكترین تغییرات در ساختار فیزیولـوژیكی مـیتوانـد روی عملكـرد انسـانی تأثیر مستقیم داشته باشد

الزامات بازرسی استرس گرمايی در محيط كار

از آنجا که استرس حرارتی باعث بیماری های ناشی از گرما اعم از اختلالات خفیـف، متوسـط تا شوکهای گرمایی در کارگران می شود و در بعضی موارد از کار افتادگی کارگر و غیبت از کار را سبب گشته و همچنین باعث اشتباه در عملكرد از لحاظ ایمنی مـی گـردد و حـوادث جبران ناپذیری را به وجود می آورد. لزوم بازرسی و شناسایی منابع ایجاد استرس گرمـایی و همچنین افراد در معرض مواجهه با استرس گرمایی روشن و واضح است.

اهداف اندازه گيری استرس گرمایی

  • تعیین زمان استراحت - کار
  • تعیین شاخص های راحتی فرد
  • تعیین استرس های حرارتی وارده بر فرد

تعیین ایستگاه های سنجش و زمان سنجش

متخصصان توصیه می کنند باید بدترین شرایط زمانی و مکانی از لحاظ استرس حرارتی برای سنجش مدنظر قرار گیرد. به عنوان مثال این اندازه گیری لزوما باید در فصول گرم سال که اپراتور بیشترین تنش حرارتی را متحمل می شود صورت گیرد. مناسب ترین روش اندازه گیری در ساعات متفاوت و ایستگاه های مختلف کاری در هر نوبت می باشد.

برخی نکات مهم در زمینه سنجش عبارتند از

  1. عدم سنجش استرس حرارتی در مشاغل روباز در فصول سرد
  2. در صورت تغییر میزان گرما دریافتی توسط کارگر با تغییر ارتفاع اندازه گیری بایستی در سه ارتفاع سر، شکم و ساق صورت گیرد.
  3. اگر فرایند کار به نحوی است که در ساعات مختلف گرمای تولید تفاوت کند، باید در بدترین شرایط تنش گرما سنجیده شود.
  4. اگر فرایند کار ثابت است، سنجش باید در گرم ساعت روز انجام شود.

برای مطالعه بیشتر در خصوص تنش های حرارتی محیط کار مطالعه کتاب "انسان و تنش های حرارتی محیط کار " نوشته دکتر فریده گلبابایی توصیه می شود.